...:::Historia:::...


GESCHICHTE   HISTORY


CIEKAWOSTKI <--POBIERZ

Nazwa wsi, a od 1412 roku miasta, pochodzi od herbu Działosza,rodu rycerskiego ze Śląska- założycieli Działoszyna. Rozwój miasta związany był z położeniem na szlaku handlowym z Kijowa do Wrocławia.Po Działoszach właścicielami miasta byli Kobylańscy h. Grzymała i Męcińscy h. Poraj. Andrzej Męciński, kasztelan wieluński na przełomie XVI/XVII wieku wzniósł na nadwarciańskich łęgach zameczek. W końcu XVII wieku Stanisław Męciński- starosta wieluński przebudował dwór i założył ogród francuski oraz winnicę. Gościem tu bywał sam król Stanisław August, szkolny kolega Męcińskiego, miłośnik sztuki i hucznych zabaw. W 1804 roku dobra działoszyńskie przeszły w ręce Myszkowskich h. Jastrzębiec, a następnie Wzdulskich. Dzierżawcy oraz właściciele pochodzenia żydowskiego w II połowie XIX wieku spowodowali upadek majętności i ruinę dworu. Miasto słynęło ongiś z produkcji świetnej jakości pergaminu.

W 1869r. Działoszyn utracił prawa miejskie. Odzyskał je dopiero 1 stycznia 1994r.

Dzieje Działoszyna:

Działoszyn wraz z najbliższym jego otoczeniem znajduje się przy wschodniej granicy Załęczańskiego Parku Krajobrazowego,który stanowi jeden z elementów całego systemu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Krajobraz nadwarciański w tym właśnierejonie zachował wiele cech z pierwotnego wyglądu, uformowanego w okresie epoki lodowej, czyli w tzw. plejstocenie. Takie elementy krajobrazu jak urozmaicona rzeźba doliny rzeki Warty, podmokłe łąki z trawami, a zwłaszcza łatwo dostępne wychodniekrzemienia jurajskiego (stanowiącego w najdawniejszych czasach podstawowy surowiec do wyrobu narzędzi i broni), spowodowałynapływ pierwszych gromad łowców reniferów. to najstarsze osadnictwo odnosimy do okresu schyłkowego paleolitu, a więc do XI-IXtysiąclecia p.n.c Slady tamtego osadnictwa rejestrowane są na całym odcinku górnej Warty aż po miejscowość Łykowe.Pozostałości ktrótkotrwałych obozowisk łowców reniferów, zakładanych głównie na wysokich i piaszczystych wydmach, potwierdzająkrzemienne zabytki, w tym m.in. groty strzał łuku. Krzemienne zabytkiz tamtego okresu znane są z kilku stanowisk na terenie Działoszyna,jak również z Trębaczewa, Raciszyna, Sęsowa, Bobrownik i Kapituły. Ujawnienie śladów najstarszego osadnictwa w tym rejoniemiało miejsce w latach 20-tych naszego stulecia podczas badań powierzchniowych przeprowadzonych przez Akademickie Koło Prehistoryczne z Poznania.

  • Po łowcach reniferów pojawili się nad górną Wartą w XIII - VI tysiącleciu p.n.e. myśliwi-traperzy i rybacy.Ich krzemienne narzędzia były już znacznie mniejsze i drobniejsze, z którego to powodu nazwano je mikrolitami. Obeność nowejfali osadników potwierdzają znaleziska z Działoszyna, Bobrownik, Sęsowa i Kapituły. Niektóre z tych zabytków można dzisiaj obejrzeć w Muzeum Ziemi Wieluńskiej.

  • Na terenie Działoszyna ujawniono w czasie wybierania piasku CMENTARZYSKO CIAŁOPALNE, położone przy drodze z osiedla do cementowni.

  • Niestety odkryte przez przypadek groby uległy zniszczeniu. Na V-IV wiek p.n.e. datowane jest jeszcze jedno cmentarzysko z terenu Działoszyna, ujawnione przed rokiem 1936.
    Dzisiejszy Działoszyn to prężny ośrodek przemysłowy i potentat cementowo-wapienniczy. Wapienie z jego okolic- używane do produkcji wapna palonego- eksploatowane są tutaj już od XIX wieku. Osobliwością są także złoża trawertynu, mające unikatowe walory dekoracyjne. Surowiec ten- wydobywany w Zalesiakach i Raciszynie- jest wykorzystywany do wyrobu tłucznia, pod budowę dróg i grysów lastrikowych. Źródła zdrowej, pełnej minerałów wody służącej miejscowym jej producentom.

    Z przeszłości Działoszyna:
    (do końca XVIIw.)

    Dzieje Działoszyna w swoim zaraniu są do uchwycenia, czy to w postaci zabytków arecheologicznych, czy też źródeł pisanych. Swą nazwę miasto wzięło od rycerza pieczętującego się herbem Działosza.
    Najstarsze ślady pochodzą z okresu schyłkowego paleolitu(4 stanowiska) i mezolitu. W trakcie przeprowadzonych tu w latach 1927 i 1929 badań zebrano liczny materiał krzemienny, m.in.: nożyk, skrobacze wiórowe, rdzenie,okrzeski, rozcieracz kamienny oraz ułamek sita glinianego. Korzystne położenie w zakolu Warty przy starym trakcie wiodącym z Rusi na Sląskprzez Radomsko i Wieluń, na pograniczu Wielkopolski i Małopolski, wzdłuż południowych rubieży ziemi sieradzkiej, spowodowało w bliżejnieznanym czasie powstanie osiedla i jego urbanizację.

  • Pierwsza pisana wzmianka o Działoszynie pochodzi z 1411r. i wspominao tutejszym kościele. Zapis z 1412r. wymienia już Działoszyn jako miasto ,,oppidum Dzalosin", co świadczy o jego starszej,przynajmniej trzynastowiecznej metryce.
    W połowie XVw. Działoszyn z przyległościami obejmującymi kilkanaście mil kwadratowych byłw posiadaniu Jana zwanego Hińczą z Rogowa, podskarbiego koronnego (1447-60), kasztelana rozpierskiego (1443-53) i sieradzkiego (1453-60), w końcu zaś sandomierskiego (1461-72).
    Pochodził on ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej herbu Działosza. W młodościHińcza przebywał na dworze królewskim. W 1427r. wtrącony został do więzienia wraz z kilkoma dworzanami, za rzekome stosunkiz królową Zofią (Sońką), czwartą żoną Jagiełły. W czasie próby ucieczki został schwytany i osadzony w wieży zamku chęcińskiego,z którego został zwolniony w bliżej nieznanych okolicznościach. Od czasów konfederacji Spytka z Melsztyna (1439) przebywał w otoczeniukróla Władysława Jagielończyka (zwanego potem Warneńczykiem), a następnie jego brata Kazimierza Jagielończyka. Był zaufanym człowiekiem króla i (według oceny krzyżackiej) jedną z najwpływowszych osobistości.
    Bardzo zapobiegliwy w sprawach majątkowych,oprócz klucza działoszyńskiego posiadał dom na Wawelu w Krakowie, dwa domy pod górą zamkową oraz liczne królewszczyznach popierałHińcza budowę młynów i kuznic; w sporach majątkowych był nieustępliwy, nie zawsze chciał płacić zobowiązania, od poddanych potrafiłegzekwować nie tylko należne świadczenia. Znaczne kwoty ze swojego majątku zapisał uniwersytetowi w Krakowie, instytucjom dobroczynym i kapitule katedralnej krakowskiej. Zmarł ok. 29 IX 1473r.
    Po śmierci Hińczy dobra te, po zapezpieczeniu wdowie Dorocie z Koziegłowskich h. Lis dożywocia, odziedzczyła jego siostra Małgorzata, żona Przecława Kobylańskiego h. Grzymała.
    W 1519r. właścicielem Działoszyna był podkomorzy i starosta wieluński Jakub Kobylański. W 1502r. miasto otrzymało przywilej królewski na 2 jarmarki: na św.Magdalenę i św.Franciszka oraz targi w każdą środę.(patrz KALENDARIUM)
    W początkach XVIw. Działoszyn posiadał 51 łanów należących do mieszczan, ponadto do wójta należało 6, a do plebana 3 łany. Znanyjest dokument z 1508r. mówiący o tym, że Jan wójt z Działoszyna i Szczytów sprzedał wójtostwo w Działoszynie za 30 grzywien szlachcicowiJakubowi Wiewiórkowskiemu. Mieszczanie w większości trudnili się rolnictwem, według danych z 1563r. podatek od rzemiasła płacily zaledwie 4 osoby.

    W pierwszej połowie XVIw. właścicielami miasta byli kasztelan rozpierski Mikołaj Kobylański i jego żona Anna z Pilczy.

    Akta z lat 1545-1567 potwierdzają tę informację, wymieniając Annę z Pilczy, wdowę po Mikołaju oraz jego synów Jana i Krzysztofa Kobylańskich.Ten ostatni, podkomorzy wieluński, oprócz Działoszyna właściciel rozległych dóbr, był człowiekiem wszechstronnie wykształconym, posiadającym talent poetycki. Krzysztof Kobylański należy do rzędu ciekawszych w skali krajowej poetów renesansowych, którzy pisali po łacinie. W 1558r. wydał zbiór swoich utworów pt.,,Variorum Epigrammatum Libellus".

    • Na Szczególną jednak uwagę zasługuje zamieszczona w tym zbiorze bajka ludowa Metamorphoseon Parvuli et puellae - o ,,bracie baranku",poemacik o metamorfozie dziewczyny i chłopca. Ludowy motyw, nie znany poetom starożytnym, wprowadził Kobylański do poezjiłacińskiej i na tym polega jego nowatorstwo w skali europejskiej. Zamieszczona w jego pracy ilustaracja, przypominająca do złudzeniakrajobraz działoszyński, stanowi pierwszą w Europie próbę zilustrowania tego temetu baśniowego. Po Krzysztofie dobra działoszyńskieodziedziczyły w 1568r. jego siostry Jadwiga żona Jana Lubnickiego, Anna żona Stanisława Spinka, Dorota żona Jana Latalskiego oraz Andrzej, Jan i Anna - dzieci nieżyjącej Barbary z Kobylańskich, żony Alberta Męcińskiego.

    W wyniku dalszego podziału właścicielem Działoszyna został Andrzej z Kurozwęk Męciński, syn Alberta i Barbary z

    Kobylańskich, kasztelan wieluński (od 1590r.).

    Był postacią wybitną. W 1567r. wpisał się do metryki uniwersytetu w Lipsku, poseł na sejm ,,bardzo czynny i użyteczny krajowi, ale przytem zagorzały dysydent"(Żychliński).Męciński był kalwinem i utrzymał w Działoszynie zbór swego wyznania. Jemu też należy przypisać budowę działoszyńskiego ,,zameczku". Wiek XVII nie przyniósł znaczniejszych zmian w położeniu mieszczan. Do ruiny doprowadziły miasto zniszczenia wojenne 1655r. oraz liczne przemarsze wojsk w drugiej połowie XVIIIw. W 1673r. miastoposiadało 50 domów zamieszkałych przez 479 mieszkańców, którzy w większości trudnili się uprawą roli. Na skutekucisku stosowanego przez właścicieli Działoszyn wyludniał się, bowiem mieszczanie stosując opór przeciw temu uciskowi opuszczali miasto.

    KALENDARIUM

    1411 - pierwsza informacja o Działoszynie mówiąca o istnieniu parafii
    1412 - w dokumentach występuje miasto Działoszyn, własność Hińczów z Rogowa
    1464 - poznajemy pierwszego działoszyńskiego urzędnika - wójta Mikołaja
    ok. 1474 - właścicielami Działoszyna są Dorota, wdowa po Hińczy i Piotr Myszkowski
    1487 - właścicielami miasta zostają bracia Hieronim, Jan i Jakub z Kobylan
    1489 - wyłącznym właścicielem Działoszyna oraz m.in. Trębaczewa, Raciszyna, Szczytów zostaje Jakub Kobylański herbu Łodzia
    1502 - król Aleksander Jagiellończyk nadaje miastu przywilej na 2 jarmarki i targi w każdą środę
    1511 - Działoszyn rozciąga się na 51 łanach, jest najrozleglejszą miejscowością w powiecie wieluńskim
    1515 - Jakub Kobylański funduje pierwszą księgę miejską
    1525 - król Zygmunt I zmienia terminy jarmarków w Działoszynie na 25 marca i 27 września
    1536 - budowa pałacu
    1566 - po śmierci Krzysztofa Kobylańskiego, majętność działoszyńską otrzymuje jego siostra Jadwiga Łubnicka
    1567 - król Zygmunt August potwierdza poprzedni przywilej na jarmarki i targi
    ok. 1590 - nowymi właścicielami Działoszyna zostają Męcińscy herbu Poraj
    1655 - wojska szwedzkie gen. Burcharda Müllera niszczą miasto
    1727 - Felicjanna z Rudzkich Męcińska funduje kolejną księgę miejską
    1760 - budowa synagogi
    1787 - Męcińscy fundują kościół parafialny
    II poł. XIX w. - Męcińscy przebudowują pałac, ogród, zakładają winnicę
    1793 - w wyniku II rozbioru Polski, Działoszyn dostaje się pod panowanie pruskie. Liczy wtedy 1294 mieszkańców i 142 domy
    1803 - wielki pożar niszczy niemal całe miasto
    1804 - dobra dział oszyńskie stają się własnością Myszkowskich
    1807 - Działoszyn wchodzi do Księstwa Warszawskiego
    1815 - początek panowania rosyjskiego
    1862 - dobra działoszyńskie kupił E. Wzdulski
    1864 - uwłaszczenie, część dóbr przechodzi na własność mieszczan, pozostałość kupują J. Blankstein i M. Banasz
    1870 - wchodzi w życie nakaz carski odbierający Działoszynowi prawa miejskie
    1904 - utworzenie Towarzystwa Oszczędnościowo-Kredytowego
    1915 - początek okupacji austriackiej podczas I wojny światowej
    1918 - odzyskanie niepodległości, Działoszyn w odrodzonym państwie polskim
    1934-1935 - budowa gmachu dla szkoły powszechnej (obecnie Szk. Podst. Nr 1)
    1-3.IX.1939 - bombardowanie Działoszyna, walki 84 p.p., zajęcie przez Niemców
    1945 - wyzwolenie spod okupacji niemieckiej pierwszym po wojnie wójtem został Romuald Kiepurski, na cmentarzu wzniesiono pomnik pamięci poległych we wrześniu 1939r.
    1947 - powstaje Gminna Spółdzielnia SCh
    1954 - reforma administracji - z terenu gminy Działoszyn zostały utworzone gromady Działoszyn, Raciszyn, Szczyty, Trębaczew.
    1956 - Działoszyn zostaje włączony do nowo utworzonego pow. pajęczańskiego
    1958 - oddanie do użytku kina "Warta"
    1959 - oddanie do użytku nowej siedziby prezydium GRN przy ul. Częstochowskiej decyzja o budowie cementowni
    1960 - zakończenie elektryfikacji całego Działoszyna, początek budowy cementowni Warta I, zrekonstruowanie korpusu głównego pałacu Męcińskich
    1962 - utworzenie Technikum Ekonomicznego dla pracujących
    1962 - utworzenie Technikum Mechanicznego dla młodzieży
    1964 - rozruch Warty I, oddanie do użytku Szk. Podst. Nr 2
    1966 - oddanie do użytku Ośrodka Kulturalno-Oświatowego
    1971 - początek budowy "Warta II"
    1972 - decyzja o utworzeniu Państwowego Zakładu Wychowawczego ( obecnie Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy )
    1973 - utworzenie gminy Działoszyn, utworzenie Gminnej szkoły Zbiorczej
    1974 - rozruch Warty II, połączenie "Warty I" i "Warty II" w Łódzki Kombinat Cementowo-Wapienniczy w Działoszynie
    1975 - włączenie do nowo utworzonego województwa sieradzkiego
    1976 - otwarcie Domu Handlowego, uruchomienie Pogotowia Ratunkowego
    1978 - oddanie do użytku strażnicy OSP
    1979 - obchody 75-lecia Banku Spółdzielczego
    1982 - obchody 100 rocznicy utworzenia w Działoszynie Ochotniczej Straży Pożarnej
    1984 - odsłonięcie pomnika Ofiarom Zbrodni Hitlerowskich na Ziemi Działoszyńskej w 1.1939 -1945
    1991 - oddanie do użytku nowoczesnego budynku Ośrodka Zdrowia
    1993 - oddanie do użytku budynku dydaktycznego dla Zespołu Szkół
    1.01.1994 - Działoszyn ponownie miastem
    30.05.2001 - Występ 'Arki Noego' podczas VIII Dni Kultury Chrześcijańskiej
    23.06.2001 - Wizyta Piotra Gulczyńskiego z BIG BROTHER w dyskotece "LABIRYNT"
    24.06.2001 - zmarł długoletni proboszcz i dziekan działoszyński Wincenty Kowalczyk

    Dobre drogi, korzystne położenie, rezerwy mocy w energetyce, telekomunikacji, ujęciach wody, posiadanie wykwalifikowanej kadry i sprawnego zaplecza techniczno-administracyjnego- to czynniki świadczące o atrakcyjności gospodarczej gminy. Dochody własne przeznacza się również na budowę oczyszczalni ścieków, kanalizacji zagrodowej i uzbrojenie terenów pod nowe osiedla mieszkaniowe.

    Na terenie miasta i gminy działa prawie 700 firm. Do najważniejszych należą:

    - Kombinat Cementowo-Wapienniczy "Warta"

    - Przedsiębiorstwo Transportowo-Spedycyjne "Cemet"



    Trzy daty w 'Kalendarium' zostały dodane przez autora.

    Źródła:"Na sieradzkich szlakach" 2/34/1994/IX;
    Informator o Działoszynie; i inne.


     

  • Copyright ©2001-2004 Adam